Profesor Magdalena Środa stawia Lecha Wałęsę w rzędzie postaci, które mają uosabiać przełom 1980 roku i narodowy opór. Ten sam mit od lat służy jej jako miara „właściwego” bohaterstwa – także wtedy, gdy porównuje do Wałęsy współczesne liderki protestów.
Magdalena Środa komplementuje Lecha Wałęsę. Mit bohatera wraca, gdy jest potrzebny
Magdalena Środa komplementuje Lecha Wałęsę i uważa go za narodowego bohatera w tym sensie, w jakim od lat używa jego nazwiska jako wzorca. W 2020 roku na antenie TVN24 powiedziała, że Marta Lempart to „Lech Wałęsa dzisiejszych czasów”. Porównanie miało enobilitować organizatorkę protestów po wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie aborcji. Żeby tak powiedzieć, trzeba najpierw uznać Wałęsę za miarę narodowego przywództwa. Ten gest wraca. Dla części salonu III RP Wałęsa pozostaje ikoną Sierpnia, Nobla i końca PRL. Środa wpisuje się w tę linię, gdy potrzebuje symbolu „dobrego” buntu. Ma na myśli stoczniowca z wąsami, który stanął na czele miliona ludzi i zmusił komunistów do rozmowy. Magdalena Środa komplementuje Lecha Wałęsę właśnie jako taką figurę – nie jako człowieka z pełną teczką faktów, lecz jako znak zwycięstwa nad systemem. W 2020 roku filozofka była też zachwycona, gdy Wałęsa odciął się od katolickiej wykładni obalenia komunizmu. Pisała, ile trzeba było czekać, by „Wałęsa z Matką Boską w klapie” powiedział to, czego oczekiwała. Dodała, że gdyby wcześniej otrząsnął się z „katolickiego zaczadzenia”, może nie musiałby walczyć o swoją pozycję. Komplement szedł więc w parze z warunkiem: bohater jest dobry, gdy odchodzi od Kościoła.
Bohater narodowy z lukami, których salon nie lubi czytać
Lech Wałęsa był przywódcą strajku w Stoczni Gdańskiej, pierwszym szefem NSZZ „Solidarność”, laureatem Pokojowej Nagrody Nobla i prezydentem wybranym w 1990 roku. Tego nie da się wymazać. Magdalena Środa komplementuje Lecha Wałęsę, bo ta lista wystarcza, by domknąć opowieść o narodzie, który wygrał bez krwi. Prawica od lat stawia inną listę. IPN i historycy spierają się o teczkę TW „Bolek”, o charakter współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa w latach 70., o Magdalenkę i Okrągły Stół. Również spierają się o to, kto naprawdę prowadził strajk, a kto został wystawiony na scenę. Wałęsa sam powtarza, że „uratował powstanie Solidarności” i że „niebiosa mu pomagały”. Krytycy odpowiadają, że mit przykrył agenturę, kompromis z PZPR i późniejsze ataki na ludzi, którzy chcieli pełnej lustracji. Środa ten spór zwykle omija, gdy potrzebuje bohatera. Nie omijała go jednak zawsze. W 2013 roku, po słowach Wałęsy o osobach homoseksualnych, napisała, że noblista zdegradował się do roli „obwoźnego barbarzyńcy” i lidera „nowego barbarzyństwa”. Komplement i potępienie pochodzą z tej samej ręki. Narodowy bohater obowiązuje, dopóki mówi to, czego oczekuje etyczka z Uniwersytetu Warszawskiego.
Dwa Wałęsy w jednej biografii
Jest Wałęsa z sierpnia 1980: robotnik, który wszedł na bramę, podpisał porozumienia i dał milinom ludzi poczucie, że władza nie jest wieczna. Jest też Wałęsa po 1989: prezydent konfliktu z rządem Olszewskiego, autor wypowiedzi, które raz ranią prawicę, raz lewicę, polityk pewny, że najlepiej współpracowało mu się z samym sobą. Magdalena Środa komplementuje Lecha Wałęsę pierwszego i milczy o drugim, albo drugi ocenia dopiero wtedy, gdy uderza w jej własne tematy: Kościół, prawa kobiet, mniejszości. Dlatego jej „narodowy bohater” jest selektywny. Nie obejmuje ludzi Sierpnia, których później Wałęsa spychał na bok. Nie obejmuje ofiar stanu wojennego, wobec których filozofka potrafiła po latach znaleźć w Jaruzelskim „poczucie honoru”. Nie obejmuje też tych, którzy w Wałęsie widzą nie tylko zwycięzcę, ale i człowieka, który nie rozliczył się do końca z PRL. Dla jednej części Polski Wałęsa zostaje ojcem wolności. Dla drugiej – symbolem transformacji, w której SB, nomenklatura i wybrani opozycjoniści usiedli przy jednym stole, a teczek nie otwarto. Oba obozy używają tego samego nazwiska. Środa wybiera wersję salonową.
Komplement, który ma polityczny cel
Gdy Magdalena Środa komplementuje Lecha Wałęsę i uważa go za narodowego bohatera, nie robi wykładu z historii. Robi gest polityczny. Wałęsa ma uświęcić dzisiejszy front: protest, obyczajową zmianę, dystans do Kościoła, niechęć do obozu, który mówi o lustracji i Wołyniu. Bohater z Gdańska staje się pieczątką. Kto ma Wałęsę, ten ma „właściwą” Polskę 1980 roku. Tymczasem naród, który Środa lubi nazywać wspólnotą-mitem, w sprawie Wałęsy jest podzielony od trzech dekad. Jedni składają kwiaty pod bramą stoczni. Drudzy pytają o dokumenty. Jedni słyszą Nobla. Drudzy słyszą „Bolka”. Komplement filozofki tego sporu nie zamyka. Pokazuje tylko, która wersja ma dziś prawo do słowa „bohater” w jej publicystyce. Lech Wałęsa jest postacią historyczną pierwszej wielkości. To fakt. To, czy jest świętym narodowym bez skazy, jest już oceną, nie datą z kalendarza. Magdalena Środa komplementuje Lecha Wałęsę tak, jakby ocena była już przesądzona. W polskiej pamięci przesądzona nie jest.
Opracowanie: MojaPL.pl
Źródła: Wprost, Do Rzeczy, naTemat.pl, TVN24, Wikipedia, dzieje.pl, PAP, Gazeta Wyborcza (cytaty za relacjami medialnymi).
