Sejm przyjął kontrowersyjną nowelizację Ordynacji podatkowej i Kodeksu karnego skarbowego. Od 1 października 2026 r. podatnicy stracą ważną tarczę – fiskus zyska możliwość ścigania i dochodzenia przedawnionych należności na drodze karnej. To zmiana, która budzi poważne obawy wśród przedsiębiorców i ekspertów podatkowych.
Koniec tarczy ochronnej przedawnienia podatkowego – groźna nowelizacja uchwalona przez Sejm
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił w piątek 15 maja 2026 r. nowelizację Ordynacji podatkowej oraz Kodeksu karnego skarbowego. Jedna z kluczowych zmian jest korzystna – likwiduje instrumentalne wszczynanie postępowań karnych skarbowych w celu zawieszania biegu przedawnienia. Druga jednak jest bardzo niebezpieczna dla podatników: Sejm znosi zakaz ścigania za podatki po przedawnieniu. W efekcie fiskus będzie mógł dochodzić zapłaty nawet po upływie 5-letniego terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Przedawnienie podatkowe przestanie być skuteczną ochroną. Organy skarbowe, które nie zdążą zakończyć postępowania w zwykłym trybie, będą mogły po przedawnieniu wszczynać proces karny i żądać zapłaty zaległości wraz z odsetkami.
Likwidacja instrumentalnego zawieszania biegu przedawnienia
Dotychczasowe przepisy pozwalały urzędnikom skarbowym na wszczynanie postępowania karnego skarbowego (KKS) tuż przed upływem 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku. Samo wszczęcie takiego postępowania zawieszało bieg przedawnienia – często na wiele lat. Przedsiębiorcy i doradcy podatkowi od dawna krytykowali tę praktykę jako nadużycie.
Nowa regulacja usuwa tę przesłankę zawieszenia. To krok w stronę większej przewidywalności i ochrony praw podatników. Niestety, przepisy przejściowe przewidują, że postępowania wszczęte przed wejściem w życie nowelizacji będą kontynuowane, a skarbówka będzie mogła jeszcze przez kilka lat (do ok. 2031 r.) korzystać ze starego mechanizmu.
Dodatkowo wprowadzono nową przesłankę zawieszającą bieg przedawnienia – wszczęcie postępowania w sprawie unikania opodatkowania (tzw. klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania).
Groźna zmiana: fiskus vs przedawnienie – ściganie karne po upływie terminu
Największe kontrowersje budzi uchylenie art. 44 § 2 Kodeksu karnego skarbowego. Dotychczas karalność przestępstwa skarbowego ustawała, gdy przedawniło się samo zobowiązanie podatkowe. Po nowelizacji ten zakaz znika.
Oznacza to, że nawet po przedawnieniu podatku fiskus będzie mógł dochodzić należności na drodze postępowania karnego. Sąd karny będzie mógł orzec obowiązek zapłaty przedawnionej zaległości jako środek karny lub obowiązek naprawienia szkody.
Eksperci alarmują, że taka regulacja w praktyce likwiduje sens instytucji przedawnienia. Podatnik, który po 5-6 latach czuł się bezpieczny, może nagle stanąć przed sądem karnym i zostać zobowiązany do zapłaty wieloletnich zaległości.
Stanowisko ekspertów i wiceministra Nenemana
Doradca podatkowy Andrzej Ladziński (szef pionu podatkowego w zespole deregulacyjnym InPostu) ostrzega:
„Wykreślenie ochronnego przepisu jest niezwykle groźne. Odbiera gwarancję bezpieczeństwa, jaką dotąd dawało przedawnienie. Organy skarbowe nie radzące sobie w postępowaniu podatkowym będą mogły po prostu oskarżać przed sądem karnym i dochodzić zapłaty.”
Wiceminister finansów Jarosław Neneman bagatelizował obawy, twierdząc, że nowe narzędzie będzie stosowane tylko w przypadkach poważnych przestępstw skarbowych, a nie zwykłych błędów. W ustawie nie ma jednak żadnych ograniczeń w tym zakresie. Ministerstwo zapowiada szkolenia dla sędziów karnych z zakresu prawa podatkowego.
Konsekwencje dla przedsiębiorców i obywateli
Nowa regulacja może oznaczać:
Długotrwałe procesy karne nawet po 10-20 latach od zdarzenia
Możliwość nakładania wysokich kar i obowiązku zapłaty przedawnionych podatków
Zwiększoną niepewność prawną i ryzyko dla firm
Presję na ugody i szybkie „dogadanie się” z fiskusem
Zwolennicy zmian argumentują, że chodzi o walkę z największymi oszustami podatkowymi i wyłudzeniami (np. karuzelami VAT). Krytycy podkreślają, że brak jasnych ograniczeń uderzy w zwykłych przedsiębiorców.
Co dalej z ustawą?
Ustawa trafi teraz do Senatu, a następnie do Prezydenta. Andrzej Ladziński wyraził nadzieję, że prezydent Andrzej Duda zawetuje kontrowersyjny przepis. Pojawiają się też propozycje poselskie (m.in. Ryszarda Petru i Przemysława Wiplera), które lepiej balansowałyby interesy państwa i podatników.
Podsumowanie – potrzeba ochrony prawnej podatników
Sejm znosi ochronę przedawnienia podatkowego, umożliwiając fiskusowi dochodzenie zapłaty nawet po upływie terminu przedawnienia na drodze karnej. Jednocześnie likwiduje instrumentalne zawieszanie biegu przedawnienia – zmiana dwuznaczna, ale w praktyce mocno wzmacniająca pozycję państwa kosztem obywateli i firm.
Przedsiębiorcy powinni śledzić losy ustawy i przygotować się na nowe realia. Stabilność prawa podatkowego i przewidywalność to fundament funkcjonowania gospodarki. Nadmierne uprawnienia fiskusa mogą prowadzić do nadużyć i osłabienia zaufania do państwa.
MojaPL.pl
Źródła: pb.pl, prawo.pl, rp.pl, tvn24.pl, money.pl, sejm.gov.pl, wypowiedzi ekspertów z maja 2026.
