Prawie pół miliona Polaków żyje z emerytur niższych od ustawowego minimum – w marcu 2026 r. ZUS wypłacał 462,8 tys. takich świadczeń. Gwarancja 1978,49 zł brutto przysługuje tylko tym, którzy wyrobili wymagany staż; reszta dostaje kwotę z kapitału, nawet 100 zł i mniej.
Bieda-emerytury w Polsce. Prawie pół miliona seniorów poniżej minimum
Bieda-emerytury w Polsce to już nie margines. Po waloryzacji z marca 2026 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacał 462,8 tys. emerytur niższych od ustawowego minimum. Rok wcześniej było ich 437,9 tys. – wzrost o 5,7 proc. Tytułowe „prawie pół miliona” nie jest sloganem. To oficjalna struktura świadczeń. Od 1 marca 2026 r. najniższa gwarantowana emerytura wynosi 1978,49 zł brutto. Ta kwota nie trafia do każdego, kto osiągnął wiek 60 lat (kobiety) albo 65 lat (mężczyźni).
Dlaczego ZUS nie dopłaca do minimum
Prawo do emerytury minimalnej wymaga dwóch rzeczy naraz: wieku i stażu – 20 lat dla kobiet, 25 lat dla mężczyzn. Kto stażu nie uzbierał, dostaje wyłącznie to, co wynika ze składek i tablic dalszego trwania życia. Kapitał dzieli się przez miesiące, które statystycznie pozostały. Przy niskich wpłatach, umowach śmieciowych, lukach w ubezpieczeniu albo krótkiej legalnej pracy wychodzi kwota poniżej progu. ZUS nie ma wtedy obowiązku podciągnąć świadczenia do 1978,49 zł. To nie „błąd systemu”. To zasada systemu zdefiniowanej składki.
Wśród bieda-emerytur w Polsce widać dno. W marcu 2026 r. 30,1 tys. osób pobierało do 500 zł (o 8,7 proc. więcej niż rok wcześniej). Z tej grupy 8,8 tys. seniorów dostawało do 100 zł. Media opisywały też świadczenia liczone w groszach – przy jednodniowym stażu kapitał jest symboliczny. To skrajność, ale pokazuje mechanizm: jeden dzień składkowy daje prawo do emerytury, nie do minimum.
Kobiety, mężczyźni i rosnąca liczba
Historycznie wśród osób z emeryturą poniżej minimum zdecydowanie przeważały kobiety – przy danych za koniec 2025 r. Wprost podawał ok. 76 proc. Udział mężczyzn jednak rośnie od lat: z poziomu około 1 proc. dekadę temu do niemal jednej czwartej. Krótszy wymagany staż kobiet nie chroni tych, które przez lata pracowały bez składek, na czarno albo w domu. Mężczyźni wchodzą do tej grupy m.in. przez nieregularne zatrudnienie i JDG na minimalnym ZUS.Równolegle pęcznieje druga strona piramidy. Emeryturę powyżej 7 tys. zł brutto pobierało w marcu 2026 r. 800,3 tys. osób – o 28,5 proc. więcej niż rok wcześniej. Powyżej 10 tys. zł – 188,5 tys. System rozjeżdża się: jedni dorabiają kapitał wysokimi pensjami i pracą po wieku emerytalnym, drudzy schodzą poniżej minimum, bo składek było za mało. Bieda-emerytury w Polsce i emerytury „siedmiotysięczne” rosną w tym samym raporcie ZUS.
Skąd się biorą głodowe świadczenia
Przyczyny są znane od lat. Umowy zlecenia bez pełnego oskładkowania. Lata poza systemem. Samozatrudnienie na najniższej podstawie – w starszych analizach niemal wszyscy na JDG płacili minimalny ZUS. Ulgi na start i mały ZUS zmniejszają bieżące koszty, ale obcinają przyszłe świadczenie. Praca w szarej strefie. Krótki legalny epizod tuż przed wiekiem emerytalnym. Po 1999 r. emerytura z ZUS to w praktyce iloraz kapitału i dalszego trwania życia. Im dłużej żyjemy statystycznie, tym niższa rata z tego samego konta.Waloryzacja podnosi minimum ustawowe, ale nie podnosi emerytur wyliczonych z kapitału poniżej progu w takim samym trybie gwarancyjnym. Dlatego liczba bieda-emerytur w Polsce rośnie mimo marcowych podwyżek. W 2011 r. problem dotyczył kilkudziesięciu tysięcy osób. Po piętnastu latach zbliża się do pół miliona.
Co to znaczy dla państwa i rodzin
Świadczenie 100 zł, 500 zł albo 1180 zł (średnia z tej grupy podawana wcześniej przez ZUS za grudzień 2025 r.) nie pokrywa leków, czynszu i jedzenia. Część seniorów dorabia – ZUS i GUS odnotowują setki tysięcy pracujących emerytów. Inni żyją z pomocy rodziny, 13. i 14. emerytury (jeśli mieszczą się w progach) albo z opieki społecznej.
Czternastka w 2026 r. ma maksymalnie 1978,49 zł brutto, ale osoby z emeryturą poniżej minimum i tak zostają z budżetem, którego nie da się nazwać godnym.Konserwatywna konkluzja nie brzmi „dopłacić wszystkim bez stażu”. Brzmi: państwo nie może udawać, że wiek emerytalny sam z siebie daje minimum. Kto nie składał, nie uzbiera. Kto składał minimum przez 30 lat na JDG, też może nie dobić do progu.
Bieda-emerytury w Polsce to rachunek za dziurawy staż, nie za „złą waloryzację”. Im szybciej młodsi zobaczą własne konto w PUE ZUS, tym mniej będzie kolejnych 30 tysięcy ludzi na 500 złotych.
Liczba 462,8 tys. będzie rosła, jeśli nic nie zmieni się w stażu, oskładkowaniu umów i samozatrudnieniu. To nie jest wróżba. To linia z tabel ZUS: rok w rok plus kilka procent poniżej minimum.
Opracowanie: MojaPL.pl
Źródła: ZUS – „Struktura wysokości świadczeń…” po waloryzacji III 2026; Bankier.pl, Infor.pl, Polsat News; Wprost (dane ZUS za XII 2025: 459 317); zus.pl (minimum 1978,49 zł od 1.03.2026); wGospodarce.pl (kontekst emerytur poniżej minimum i JDG).
