Słowa Jana Pawła II o Solidarności wracają za każdym razem, gdy Polacy spierają się o wspólnotę, pracę i odpowiedzialność. W Gdańsku papież nie mówił o haśle politycznym. Mówił o zasadzie życia: Solidarność to znaczy nigdy jeden przeciwko drugiemu. To wezwanie do noszenia brzemion razem, a nie do niszczenia drugiego człowieka.
Co Jan Paweł II powiedział o Solidarności w Gdańsku
12 czerwca 1987 roku, podczas trzeciej pielgrzymki do Ojczyzny, Jan Paweł II odprawił Mszę świętą dla świata pracy na gdańskiej Zaspie. Homilia nawiązywała do słów św. Pawła: „Jeden drugiego brzemiona noście”. Właśnie tam padła definicja, która na trwałe związała nauczanie papieża z etosem polskiej Solidarności.Jan Paweł II o Solidarności mówił wtedy tak: to znaczy jeden i drugi. Skoro jest brzemię, ma być niesione razem, we wspólnocie. A więc nigdy: jeden przeciw drugiemu. Jedni przeciw drugim. I nigdy brzemię dźwigane samotnie, bez pomocy drugich. Nie może być walka silniejsza od solidarności. Nie może być program walki ponad programem solidarności.Te zdania padły w mieście, które było kolebką niezależnego ruchu związkowego. Wokół ołtarza stojącego wśród blokowisk zebrali się ludzie pracy ze stoczni, portów i zakładów z całej Polski. Wielu niosło transparenty z zakazanym wówczas słowem. Papież nie unikał tego słowa. Przeciwnie – objaśniał je od strony Ewangelii i katolickiej nauki społecznej.Przypominał też, że człowiek nie może być towarem. Praca ma godność, a sprawiedliwy stosunek między pracą a płacą nie wyczerpuje całej prawdy o człowieku pracującym. Związki zawodowe, samorządność ludzi pracy i podmiotowość pracownika były dla niego wyrazem tej godności, a nie narzędziem nienawiści klasowej.
Solidarność musi iść przed walką
Dzień wcześniej, 11 czerwca 1987 roku w Gdyni, Jan Paweł II mówił do ludzi morza. Tam również wypowiedziało się słowo „solidarność” jako część stałego przesłania społecznej nauki Kościoła. Papież podkreślił, że w imię przyszłości człowieka i ludzkości trzeba było to słowo wypowiedzieć. Świat nie może żyć według zasady „wszyscy przeciw wszystkim”, lecz według zasady „wszyscy z wszystkimi”, „wszyscy dla wszystkich”.Jan Paweł II o Solidarności mówił jasno: solidarność musi iść przed walką. Dopiero wtedy ludzkość i naród mogą przetrwać. Solidarność oznacza sposób bytowania w wielości ludzkiej – na przykład narodu – w jedności, z poszanowaniem różnic. To jedność w wielości, a więc także pluralizm godny człowieka.Zaraz potem dodał zdanie, które odcinało etos Solidarności od logiki zemsty: solidarność również wyzwala walkę, ale nie jest to nigdy walka przeciw drugiemu. Walka, która traktuje człowieka jako wroga i dąży do jego zniszczenia, nie jest walką chrześcijańską. Jest to walka o człowieka, o jego prawa, o prawdziwy postęp i dojrzalszy kształt życia ludzkiego.W styczniu 1981 roku, przyjmując w Watykanie delegację NSZZ „Solidarność” z Lechem Wałęsą, papież mówił podobnie. Wysiłek robotników nie był skierowany przeciwko nikomu. Był skierowany ku wspólnemu dobru. Działalność związków zawodowych nie powinna być narzędziem żadnej partii, lecz służbą godności pracy.
Dziedzictwo wiary, narodu i ludzi pracy
Korzenie tego nauczania sięgają pierwszej pielgrzymki. 2 czerwca 1979 roku na placu Zwycięstwa w Warszawie Jan Paweł II wołał: „Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi. Tej ziemi”. Wielu świadków i historyków łączy to wezwanie z przebudzeniem sumień, które rok później doprowadziło do powstania Solidarności.Papież nie stworzył związku zawodowego. Dał jednak język godności, sumienia i wspólnoty narodowej w chwili, gdy władza komunistyczna chciała człowieka sprowadzić do trybika systemu. Solidarność wyrastała z etyki chrześcijańskiej, katolickiej nauki społecznej i doświadczenia ludzi pracy. Jan Paweł II o Solidarności przypominał także później, gdy wolność już nadeszła.11 czerwca 1999 roku w polskim parlamencie mówił o moralnym dziedzictwie Solidarności. Pamięć o tych przesłaniach oraz o tragicznych doświadczeniach historycznych powinna wpływać na jakość życia zbiorowego i na styl uprawiania polityki. Wolność i demokracja mają kształt zależny od tego, czy zachowa się etos: jeden z drugim, a nie jeden przeciw drugiemu.W Sopocie w 1999 roku dopowiedział jeszcze: nie ma wolności bez solidarności, a nie ma solidarności bez miłości. Miłość jest wrażliwa na niedolę innych, pragnie dobra drugiego i potrafi zapomnieć o sobie. Bez tego etos zamienia się w puste hasło.
Dlaczego Jan Paweł II o Solidarności mówi wciąż aktualnie
Jan Paweł II o Solidarności nie zostawił programu partyjnego. Zostawił miarę. Solidarność to znaczy nigdy jeden przeciwko drugiemu. To odrzucenie walki klas jako zasady życia społecznego. To obrona rodziny, pracy, narodu i sumienia. To wezwanie, by brzemię dźwigać razem: w zakładzie, w parafii, w domu i w Rzeczypospolitej.Gdy papież mówił te słowa, Polska była jeszcze pod rządami stanu powojennego systemu. Związek był represjonowany, a rachunki krzywd rosły. Tym mocniej brzmiało ostrzeżenie: program walki nie może stanąć ponad programem solidarności. Inaczej brzemiona stają się zbyt ciężkie, a drugi człowiek zaczyna być widziany przede wszystkim jako wróg.Dziś te zdania są próbą dla każdego pokolenia. Można powtarzać nazwę ruchu i jednocześnie łamać jego treść. Jan Paweł II o Solidarności zostawił kryterium proste i surowe: wspólnota, pomoc, godność pracy, prawda, wolność, sprawiedliwość i miłość. Solidarność, która dzieli ludzi na wrogów, przestaje być solidarnością. Solidarność, która dźwiga brzemię razem, pozostaje wierna zarówno Ewangelii, jak i najgłębszemu doświadczeniu sierpnia 1980 roku.
MojaPL.pl
Źródła: homilia Jana Pawła II dla świata pracy, Gdańsk-Zaspa, 12 VI 1987; przemówienie do ludzi morza, Gdynia, 11 VI 1987; przemówienie do delegacji NSZZ „Solidarność”, Watykan, 15 I 1981; homilia na placu Zwycięstwa, Warszawa, 2 VI 1979; przemówienie w parlamencie RP, 11 VI 1999; vatican.va; Polskie Radio 24; KUL („Jan Paweł II o S”); Centrum Myśli Jana Pawła II; Niedziela.pl; NSZZ „Solidarność”.
