Prezydent Ukrainy ogłosił, że w Holandii przeprowadzono ekshumację szczątków Jewhena Konowalca – założyciela i pierwszego przywódcy Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Szczątki mają zostać sprowadzone do Kijowa i pochowane z honorami. Oto szczegóły tej decyzji i jej kontekst.
Ekshumacja szczątków Jewhena Konowalca w Rotterdamie
Wołodymyr Zełenski poinformował, że w Rotterdamie odbyła się ceremonia ekshumacji szczątków Jewhena Konowalca, pierwszego przywódcy Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Prezydent Ukrainy zapowiedział, że prochy zostaną sprowadzone do Ukrainy i ponownie pochowane na Narodowym Cmentarzu Wojskowym pod Kijowem. Ceremonia pożegnalna ma się odbyć w Patriarszym Soborze Zmartwychwstania Chrystusa Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego w Kijowie. Wszystkie szczegóły mają zostać podane później.
Organizacja prac leżała po stronie zespołu Kancelarii Prezydenta Ukrainy pod kierunkiem Kyryła Budanowa, Ministerstwa Spraw Zagranicznych kierowanego przez Andrija Sybihę oraz Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej na czele z Ołeksandrem Ałfiorowem. Decyzja o sprowadzeniu szczątków wpisuje się w szerszą politykę honorowania postaci uznawanych przez Kijów za bohaterów walki o niepodległość.
Kim był Jewhen Konowalec – pierwszy przywódca OUN
Jewhen Konowalec był oficerem Ukraińskich Strzelców Siczowych, a następnie pułkownikiem armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Współtworzył Ukraińską Organizację Wojskową, która przekształciła się w Organizację Ukraińskich Nacjonalistów. Został jej pierwszym przywódcą. Zginął w 1938 roku w Rotterdamie w wyniku zamachu przeprowadzonego przez agenta sowieckiego.
Jego postać jest jednym z filarów ukraińskiej narracji o walce o niepodległość. Ukraina systematycznie sprowadza szczątki takich działaczy – wcześniej podobną ceremonię zorganizowano dla Andrija Melnyka, innego lidera OUN.
Panteon Narodowy i napięcia wokół pamięci historycznej
Decyzja o ekshumacji szczątków pierwszego przywódcy OUN zbiegła się z przyjęciem przez Radę Najwyższą Ukrainy ustawy o Panteonie Narodowym. Dokument, który zainicjował prezydent Zełenski, ma tworzyć miejsce pamięci dla osób walczących o niepodległość Ukrainy, w tym historycznych przywódców, dowódców formacji zbrojnych oraz osób zasłużonych dla państwa, kultury i nauki. Wśród potencjalnych kandydatów do uhonorowania wymieniano także Stepanа Banderę, co wywołało ostre reakcje w Polsce.
Wcześniejsze decyzje Kijowa, w tym nadanie jednej z jednostek wojskowych imienia „bohaterów UPA”, doprowadziły do poważnego kryzysu w relacjach polsko-ukraińskich. Prezydent Karol Nawrocki zdecydował o odebraniu Zełenskiemu Orderu Orła Białego. Podobne gesty wykonali byli prezydenci Ukrainy oraz kilku wysokich urzędników, którzy zrzekli się polskich odznaczeń.
Kontekst historyczny i polska perspektywa
Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów, której pierwszym przywódcą był Jewhen Konowalec, oraz późniejsza Ukraińska Powstańcza Armia pozostają w Polsce symbolem zbrodni wołyńskiej z lat 1943–1945, w której zginęły dziesiątki tysięcy polskich cywilów. Sprowadzanie szczątków liderów OUN i nadawanie im honorów państwowych jest w Warszawie odbierane jako element budowania kultu postaci kontrowersyjnych dla polskiej pamięci narodowej.
Jednocześnie Ukraina kontynuuje prace ekshumacyjne szczątków polskich ofiar na Wołyniu, co stanowi jeden z punktów spornych, ale też potencjalnego dialogu. Decyzja o sprowadzeniu prochów Konowalca wpisuje się jednak wyraźnie w politykę Kijowa polegającą na honorowaniu działaczy nacjonalistycznych jako bohaterów państwowotwórczych.
Zełenski podkreślił, że szczątki pierwszego przywódcy OUN spoczną na narodowym cmentarzu wojskowym. To kolejny krok w procesie, który wcześniej objął innych liderów tej organizacji. Ceremonia w Kijowie ma mieć charakter uroczysty, z udziałem przedstawicieli najwyższych władz.
W obliczu trwającej wojny z Rosją Ukraina intensyfikuje działania na rzecz umacniania własnej narracji historycznej. Sprowadzenie szczątków Jewhena Konowalca jest tego jaskrawym przykładem – decyzją, która jednocześnie wzmacnia pamięć narodową Kijowa i pogłębia napięcia z Polską.
MojaPL.pl
Źródła: Polsat News, oficjalne komunikaty prezydenta Ukrainy, Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, Ukrinform, informacje o ustawie o Panteonie Narodowym.
