Nowy prezydent Krakowa Łukasz Gibała wystąpił z propozycją czasowego zawieszenia partnerstwa z Lwowem. Bezpośrednim powodem jest decyzja władz obwodu lwowskiego, które ogłosiły rok 2027 rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz Ołeha Olżycza. Decyzja ta wywołała w Polsce falę oburzenia. Wynika to z faktu, że UPA i jej dowódcy ponoszą odpowiedzialność za masowe mordy na polskiej ludności cywilnej podczas II wojny światowej. Chodzi tu także o zbrodnie na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej.
Decyzja Lwowskiej Rady Obwodowej o upamiętnieniu UPA
20 października 2026 roku Lwowska Rada Obwodowa przyjęła uchwały ustanawiające rok 2027 rokiem UPA, Romana Szuchewycza i Ołeha Olżycza. Uzasadniano to przypadającymi w przyszłym roku rocznicami: 120. urodzin Szuchewycza i Olżycza oraz 85. rocznicą powstania UPA. Władze regionu zapowiedziały organizację wydarzeń edukacyjnych, kulturalnych, naukowych i informacyjnych poświęconych tym postaciom i formacji.
Szef komisji kultury rady, Swiatosław Szeremeta, stwierdził, że „jest to nasza historia, nasi bohaterowie i powinniśmy w należny sposób uszanować ich pamięć”. Z polskiej perspektywy decyzja ta stanowi gloryfikację formacji odpowiedzialnej za ludobójstwo. Instytut Pamięci Narodowej określił upamiętnienie Szuchewycza mianem „ciosu wymierzonego w pamięć o ofiarach dokonanego na jego rozkaz ludobójstwa”.
Reakcja prezydenta Krakowa na zawieszenie partnerstwa Kraków Lwów
Podczas sesji Rady Miasta Krakowa 21 października 2026 roku nowy prezydent Łukasz Gibała poinformował o propozycji czasowego zawieszenia partnerstwa z Lwowem. Podkreślił wyraźnie, że nie chodzi o zerwanie relacji, lecz o ich zawieszenie. „Wszyscy wiemy, że Ukraina jest ofiarą agresji ze strony Rosji. Wspieramy Ukrainę w tej walce, zależy nam na partnerskich relacjach z Ukrainą, ale te relacje muszą być budowane w oparciu o pojednanie historyczne, które musi opierać się na prawdzie historycznej” – mówił.
Gibała dodał: „Nie możemy akceptować takiej sytuacji, gdzie Ukraińcy chcą gloryfikować ludobójców, którzy mordowali Polaków”. Prezydent zaznaczył, że reakcja ma być stanowcza, ale wyważona. Przygotował odpowiednie zarządzenia i zwrócił się do radnych o poparcie propozycji zawieszenia partnerstwa Kraków Lwów. Kraków i Lwów formalnie współpracują jako miasta partnerskie od 1995 roku (kontakty rozpoczęły się wcześniej, około 1992 roku).
Historyczne tło odpowiedzialności UPA i Szuchewycza
Roman Szuchewycz, naczelny dowódca UPA od 1943 roku, jest przez polskich historyków i IPN uznawany za jednego z głównych odpowiedzialnych za zbrodnie na Polakach. Oddziały UPA przeprowadziły skoordynowane ataki na polskie wsie, szczególnie w lipcu 1943 roku na Wołyniu. Mordowały dziesiątki tysięcy cywilów. IPN przypomina rozkaz przypisywany Szuchewyczowi: „W pień wycinać. Czysto polskie wsie palić, wsie mieszane – tylko polską ludność niszczyć”.
Szuchewycz współpracował wcześniej z Niemcami, m.in. w batalionie Nachtigall. Jako dowódca UPA nadzorował akcje eksterminacyjne na Wołyniu i w Galicji Wschodniej. Szacunki liczby ofiar polskich sięgają około 100 tysięcy (w tym ok. 60 tys. na samym Wołyniu). Decyzja o uczczeniu takich postaci w mieście partnerskim Krakowa budzi zrozumiały sprzeciw. Ponadto podważa podstawy partnerskich relacji opartych na prawdzie historycznej.
Szersze reakcje w Polsce na decyzję lwowskich władz
Decyzja Lwowskiej Rady Obwodowej spotkała się z natychmiastową i zdecydowaną krytyką w Polsce. Wicepremier i minister obrony Władysław Kosiniak-Kamysz nazwał ją „nieakceptowalną”. Wezwał także władze Ukrainy do odcięcia się od stanowiska. Podkreślił, że nie buduje ono zaufania między narodami. Ambasada RP w Kijowie stwierdziła, że gloryfikowanie UPA i zbrodniczych postaci jest sprzeczne z wartościami europejskimi oraz dobrosąsiedzkim charakterem relacji polsko-ukraińskich. Szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego Bartosz Grodecki zauważył, że decyzja zbiegła się z pracami IPN nad ekshumacjami ofiar ludobójstwa. W związku z tym stanowi to kolejny przykład działań godzących w pamięć Polaków.
Lwów jest miastem partnerskim również innych polskich miast (m.in. Wrocławia, Lublina, Rzeszowa, Łodzi, Przemyśla). Podobne głosy krytyki pojawiają się w tych samorządach, co pokazuje, że problem wykracza poza Kraków.
Co oznacza propozycja zawieszenia partnerstwa
Propozycja Gibały nie oznacza trwałego zerwania współpracy, lecz czasowe jej zawieszenie do czasu wyjaśnienia sytuacji i ewentualnego odcięcia się od gloryfikacji UPA. Decyzja trafi pod obrady radnych. W kontekście trwającej rosyjskiej agresji na Ukrainę Polska konsekwentnie wspiera Kijów. Jednak – jak podkreślają polscy politycy i historycy – wsparcie to nie może oznaczać milczenia wobec kultu sprawców zbrodni na polskich cywilach. Prawda historyczna pozostaje fundamentem rzeczywistego pojednania.
Opracowanie: MojaPL.pl
