Władze Dolnej Saksonii zapowiadają poszerzenie oferty lekcji religii islamskiej, choć obecnie korzysta z niej zaledwie niewielka część uczniów muzułmańskich. Minister edukacji z partii Zielonych podkreśla potrzebę tworzenia przestrzeni na refleksję i dialog w zróżnicowanym społeczeństwie. Jednocześnie wskazuje na konstytucyjne prawo do edukacji religijnej.
Niska frekwencja na lekcjach religii islamskiej
W roku szkolnym 2025/2026 w zajęciach z religii islamskiej uczestniczyło 3693 uczniów szkół ogólnokształcących. Stanowiło to około 3,8 procent spośród około 95 tysięcy muzułmańskich uczniów w Dolnej Saksonii. Dotychczasowa oferta dociera zatem jedynie do mniejszości. Wprowadzenie nauczania we wszystkich szkołach utrudniają przede wszystkim braki kadrowe i przeszkody organizacyjne. Często nie udaje się zebrać wymaganej minimalnej liczby 12 uczniów w grupie. Ponadto niedobór nauczycieli jest szczególnie odczuwalny na obszarach wiejskich.
Minister edukacji Dolnej Saksonii Julia Willie Hamburg (Zieloni) w rozmowie z Ewangelicką Agencją Prasową podkreśliła, że kto chce dać młodym ludziom oparcie i przygotować ich do życia we wzajemnym szacunku w zróżnicowanym społeczeństwie, musi stworzyć im przestrzeń do poszukiwania orientacji, refleksji i dialogu. Dodała, że przedmiot ten pomaga dzieciom i młodzieży świadomie kształtować swoją tożsamość religijną. Ponadto pozwala krytycznie rozważać kwestie wiary.
Plany rozszerzenia oferty mimo braków kadrowych
Aby zapewnić realizację konstytucyjnego prawa do edukacji religijnej, władze kraju związkowego planują obecnie rozszerzenie nauczania tego przedmiotu na szkoły zawodowe. Pierwsi nauczyciele przechodzą już w tym celu dodatkowe szkolenia. Ministerstwo edukacji wraz z organizacjami islamskimi prowadzi ukierunkowane działania zachęcające młodych ludzi do wyboru zawodu nauczyciela religii islamskiej na uczelniach i w szkołach. Oprócz standardowego przygotowania zawodowego w placówkach kształcenia nauczycieli Dolna Saksonia oferuje również dodatkowe szkolenia osobom, które już pracują w zawodzie nauczyciela.
W praktyce oznacza to próbę pokonania barier, które od lat ograniczają dostęp do przedmiotu. Podobne problemy z liczbą nauczycieli i frekwencją występują w innych krajach związkowych Niemiec. Także tam udział muzułmańskich uczniów w państwowym nauczaniu religii islamskiej również pozostaje niski (w skali kraju kilkanaście procent lub mniej w zależności od landu).
Zmiany w nauczaniu religii chrześcijańskiej w tym samym regionie
Równolegle Dolna Saksonia wprowadza reformę nauczania religii chrześcijańskiej. Od roku szkolnego 2026/2027 stopniowo zastępuje dotychczasowe osobne lekcje religii protestanckiej i katolickiej wspólnym przedmiotem „Christliche Religion”. Jest to model unikalny w skali Niemiec. Polega na tym, że Kościoły protestanckie i diecezje katolickie wspólnie odpowiadają za treści. Reforma odpowiada na spadającą liczbę ochrzczonych uczniów. W ostatnich latach około 52 procent uczniów należało do jednego z dwóch największych Kościołów.
Część mediów i komentatorów zwróciła uwagę, że w nowym programie nauczania dla klas 5–10 spośród około 130 obowiązkowych tematów tylko kilka bezpośrednio dotyczy Jezusa Chrystusa. Na równi z elementami tradycji chrześcijańskiej pojawiają się m.in. odniesienia do prawa szariatu, praktyk medytacyjnych w buddyzmie, celów zrównoważonego rozwoju ONZ czy kwestii orientacji seksualnej i tożsamości płciowej. Ministerstwo edukacji odrzuciło zarzuty, że chrześcijaństwo zostaje zmarginalizowane. Podkreślając, że podstawą pozostają treści biblijne i chrześcijańskie tradycje, zaznaczono także, iż elementy innych religii służą dialogowi w zróżnicowanym środowisku szkolnym.
Kontekst demograficzny i wyzwania integracyjne
Dolna Saksonia, jak inne regiony Niemiec, mierzy się z rosnącą liczbą uczniów pochodzenia muzułmańskiego przy jednoczesnym spadku udziału uczniów chrześcijańskich. Konstytucja RFN gwarantuje prawo do edukacji religijnej zgodnie z zasadami wspólnot wyznaniowych. Oznacza to, że współpraca państwa z uznanymi organizacjami religijnymi jest konieczna. W przypadku islamu brak jednej centralnej struktury (w przeciwieństwie do Kościołów) utrudnia organizację i kontrolę treści. Niska frekwencja na istniejących lekcjach rodzi pytania o rzeczywiste zapotrzebowanie wśród rodzin muzułmańskich. Zastanawia także, w jakim stopniu państwowa oferta konkuruje z nauczaniem w meczetach czy w rodzinach.
Rozszerzenie oferty na szkoły zawodowe i intensyfikacja szkoleń nauczycieli mają zwiększyć dostępność przedmiotu. Jednocześnie trwająca reforma nauczania chrześcijańskiego pokazuje, że władze landu dążą do dostosowania całego systemu edukacji religijnej do zmieniającego się składu demograficznego szkół. Tragiczne skutki tych zmian – zarówno dla tożsamości uczniów, jak i dla spójności społecznej – będą widoczne w kolejnych latach.
Opracowanie: MojaPL.pl
Źródła: artykuł Deutsche Welle (Dagmara Jakubczak, 19 października 2026); doniesienia NDR i Ewangelickiej Agencji Prasowej (epd) o planach rozszerzenia islamskiego nauczania religii; dane Ministerstwa Edukacji Dolnej Saksonii dotyczące frekwencji w roku szkolnym 2025/2026; relacje mediów niemieckich (m.in. Bild, Neue Osnabrücker Zeitung) o reformie przedmiotu „Christliche Religion” i treści programu nauczania.
