Islandczycy nie kupili obietnicy, że Bruksela obniży im stopy i ceny. W referendum w sprawie wznowienia rozmów akcesyjnych z Unią Europejską na prowadzenie wyszli przeciwnicy integracji. Po zliczeniu głosów z pięciu z sześciu okręgów przeciwko powrotowi do stołu z Komisją opowiada się 52,5 proc. głosujących, za — 47,5 proc.
Islandia odrzuca UE? Jak zmieniało się liczenie
Pierwszy komunikat islandzkiego nadawcy publicznego, po około 87 tys. głosów, brzmiał inaczej: 51,2 proc. za wznowieniem rozmów, 48,8 proc. przeciw. Po około 152 tys. kart było już 50,1 proc. przeciw i 49,9 proc. za — różnica setek głosów. Najnowszy częściowy bilans z pięciu okręgów powiększył przewagę sceptyków do 52,5–47,5.Sondaże przed głosowaniem też wisiały na włosku. Maskína dawała zwolennikom negocjacji 51,3 proc. przy 48,7 proc. przeciwników. Gallup w końcówce kampanii odwracał proporcje. Kraj liczący około 400 tys. mieszkańców i 270 tys. uprawnionych do głosowania rozstrzygał sprawę na granicy błędu statystycznego. Wysoka frekwencja na prowincji, niższa wieczorem w okręgach stołecznych — taki obraz malowały lokalne relacje.
Rybołówstwo, rolnictwo i Partia Niepodległości
Rdzeń „nie” jest stary jak islandzka niechęć do unijnych kwot. Rolnicy, rybacy i branża wielorybnictwa boją się regulacji, które obetną to, czym wyspa żyje od pokoleń. Morze nie jest dla Reykjavíku dodatkiem do PKB. Jest suwerennością w beczce i w sieci. Unia umie negocjować kompromis. Islandia pamięta, że kompromis w rybołówstwie kończy się cudzymi trawlerami na własnych łowiskach.Przeciw rozmowom stanęła też opozycja, w tym konserwatywna Partia Niepodległości. Liderka Gudrun Hafsteinsdottir mówiła wprost: to nie są problemy, które Bruksela rozwiąże za nas. To problemy, które muszą rozwiązać islandzcy politycy. W zdaniu jest cały argument suwerenności. Deficyt, inflacja, stopy — najpierw własny parlament, nie dyrektywa.
Premier chciała rozmów. Obiecała, że po „nie” temat zginie do 2028
Za wznowieniem negocjacji stała socjaldemokratyczna premier Kristrun Frostadottir. Jej obóz obiecywał niższe stopy procentowe, niższą inflację i tańsze produkty. W tle kampanii pojawiały się też argumenty bezpieczeństwa: wojna na Ukrainie, napięcia w Arktyce, groźby Donalda Trumpa wobec Grenlandii. Rząd przyspieszył referendum, które miało czekać do 2027.Premier zastrzegła przed głosowaniem: jeśli wygra „nie”, integracja z UE nie wróci na wokandę do końca kadencji, czyli do 2028 roku. To ważne. Nawet zwycięstwo „tak” nie oznaczałoby członkostwa. Oznaczałoby tylko mandat do negocjacji, a potem — drugie referendum i zgodę wszystkich stolic. Islandia odrzuca UE na pierwszym stopniu schodów, nie na ostatnim.Wyspa zostaje w NATO i w Europejskim Obszarze Gospodarczym. Wspólny rynek bez pełnego członkostwa, korona zamiast euro, własne kwoty na dorsza. Były prezydent Olafur Ragnar Grimsson, kampanier „nie”, nazwał dzień spotkaniem z historią. Historia Islandii z Unią to wniosek z 2009 roku po krachu banków i zamrożenie rozmów w 2013 właśnie na rybołówstwie.
Co wynik znaczy poza Wyspą
Dla Brukseli to cios wizerunkowy. Bogata, stabilna demokracja z NATO nie chce nawet otworzyć teczki. Unia była gotowa iść na ustępstwa, by pokazać, że ktoś jeszcze puka do drzwi. Islandia odrzuca UE i zostawia tę opowieść bez puenty.Dla Polski i innych stolic, które słyszą, że „integracja jest jedyną drogą”, wynik jest zimnym prysznicem. Naród może wybrać własne łowiska zamiast obietnicy tańszego kredytu. Może uznać, że inflacji nie leczy się cesją kompetencji. Może — jak Hafsteinsdottir — powiedzieć, że problemy ma rozwiązać własny polityk, nie Komisja.Głosowanie zamknięto o północy z soboty na niedzielę czasu polskiego. Dopóki nie spadnie ostatnia urna z samolotu, wynik jest wstępny. Kierunek liczenia jest jednak jasny: przeciwnicy negocjacji prowadzą i powiększają przewagę. Islandia odrzuca UE — na razie nie jako członkostwo, lecz jako powrót do stołu.
Opracowanie: MojaPL.pl
Źródła: dorzeczy.pl, Reuters, RÚV, theguardian.com, bbc.co.uk, euractiv.com.
