UPA, zbrojne ramię banderowskiej frakcji OUN, zapisała się w historii jako sprawca masowych mordów na polskiej ludności cywilnej. Mimo prób gloryfikacji na Ukrainie, dla Polaków pozostaje symbolem bestialskiej czystki etnicznej, w której zamordowano dziesiątki tysięcy niewinnych kobiet, dzieci i mężczyzn.
Historia Ukraińskiej Powstańczej Armii to bolesna karta polskiej pamięci narodowej. Artykuł ujawnia prawdziwe oblicze tej formacji – nie bohaterów walki o niepodległość, lecz sprawców zaplanowanego ludobójstwa na Kresach Wschodnich. Warto poznać fakty, by zrozumieć, dlaczego prawda o UPA jest tak ważna dla relacji polsko-ukraińskich.
Krwawa geneza i ideologia Ukraińskiej Powstańczej Armii
Ukraińska Powstańcza Armia powstała w 1942 roku jako zbrojne ramię frakcji banderowskiej Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN-B). Jej ideologia opierała się na skrajnym nacjonalizmie, który zakładał stworzenie monoetnicznego państwa ukraińskiego „bez Żydów, Polaków i Moskali”. W praktyce oznaczało to brutalną eliminację wszystkich „obcych” z terenów uznawanych za ukraińskie.
UPA nie była zwykłą partyzantką antyniemiecką czy antysowiecką od początku. Największą aktywność osiągnęła w 1943 roku, gdy głównym celem jej działań stała się polska ludność cywilna na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej. Dopiero później skierowała siły przeciwko Sowietom.
Rzeź Wołyńska – kulminacja ludobójstwa dokonanego przez UPA
Najtragiczniejszym rozdziałem w działalności Ukraińskiej Powstańczej Armii była antypolska czystka etniczna w latach 1943-1945, znana jako Rzeź Wołyńska. Oddziały UPA, wspomagane przez ukraińską czernię i dezerterów z policji pomocniczej, przeprowadzały skoordynowane ataki na polskie wsie, osady i kościoły. Ofiarami padali nie tylko dorośli mężczyźni, ale przede wszystkim kobiety, dzieci i starcy.
Kulminacja nastąpiła 11 lipca 1943 roku – „Krwawej Niedzieli” – gdy jednocześnie zaatakowano ponad 150 polskich miejscowości. Mordowano siekierami, kosami, widłami i nożami. Całe rodziny palono żywcem w stodołach lub kościołach. Historycy szacują, że na Wołyniu i w Galicji Wschodniej zamordowano co najmniej 100 tysięcy Polaków. Celem nie była walka zbrojna, lecz całkowite usunięcie polskiej obecności z tych ziem.
Przykłady bestialskich zbrodni UPA na polskiej ludności
Pierwszy masowy mord miał miejsce 9 lutego 1943 roku we wsi Parośla I, gdzie UPA wymordowała 173 Polaków. Ataki nasilały się, osiągając apogeum w lipcu i sierpniu. W Janowej Dolinie, Ostrówkach, Woli Ostrowieckiej i setkach innych miejscowości dokonywano niewyobrażalnych okrucieństw – tortur, gwałtów i mordów na niemowlętach.
Ukraińska Powstańcza Armia nie ograniczała się do Wołynia. W 1944 roku terror przeniósł się na tereny dzisiejszej Ukrainy Zachodniej (dawne województwa lwowskie, tarnopolskie, stanisławowskie) oraz Lubelszczyznę. Polacy ginęli w samoobronach lub podczas ucieczki na Zachód.
Walka UPA z Sowietami i Niemcami – kontekst po ludobójstwie
Dopiero po „oczyszczeniu” terenów z Polaków UPA skierowała główne siły przeciwko okupantom sowieckim. Walczyła też sporadycznie z Niemcami, ale jej priorytetem pozostawała eksterminacja Polaków. Po wojnie oddziały UPA kontynuowały walkę partyzancką przeciwko komunistom aż do lat 50., jednak ich wcześniejsze zbrodnie na cywilach na zawsze naznaczyły tę formację.
Współczesna gloryfikacja UPA i reakcja Polski
Niestety, na Ukrainie Ukraińska Powstańcza Armia jest często przedstawiana jako bohaterowie walki o niepodległość. Decyzja prezydenta Wołodymyra Zełenskiego o nadaniu ukraińskiej jednostce nazwy „Bohaterów UPA” wywołała stanowczą reakcję Polski. Prezydent Karol Nawrocki odebrał Zełenskiemu Order Orła Białego, podkreślając, że relacje polsko-ukraińskie muszą opierać się na prawdzie historycznej.
Pamięć o ofiarach Rzezi Wołyńskiej pozostaje żywa. Polskie rodziny domagają się godnego upamiętnienia pomordowanych i potępienia zbrodniarzy.
Konsekwencje ludobójstwa UPA dla Polski i stosunków międzynarodowych
Zbrodnie Ukraińskiej Powstańczej Armii wpłynęły na losy setek tysięcy Polaków, którzy musieli opuścić Kresy. Operacja „Wisła” w 1947 roku była próbą rozwiązania problemu ukraińskiego nacjonalizmu na terenie Polski, choć do dziś budzi kontrowersje. Dziś, w obliczu wojny na Ukrainie, prawda o UPA jest kluczowa dla budowania autentycznego partnerstwa opartego na rozliczeniu z historią.
Podsumowanie – UPA jako symbol ludobójstwa
Ukraińska Powstańcza Armia nie była formacją wolnościową w czystej postaci. Była narzędziem banderowskiego nacjonalizmu, który doprowadził do jednego z najokrutniejszych ludobójstw XX wieku na polskiej ludności cywilnej. Tylko pełna prawda historyczna, bez fałszowania faktów, pozwoli na prawdziwe pojednanie i szacunek między narodami.
MojaPL.pl
Źródła: tvrepublika.pl IPN.gov.pl, Wikipedia (hasła o Rzezi Wołyńskiej i UPA), Dzieje.pl, PrzystanekHistoria.pl oraz publikacje historyków m.in. Grzegorza Motyki i IPN.
