Decyzja ukraińskiego rządu o budowie Ukraińskiego Panteonu Narodowego w samym sercu Kijowa to nie tylko kwestia pamięci historycznej. Dodatkowo, jest także sygnał dla relacji polsko-ukraińskich. Sprawdź poniżej wszystkie szczegóły tej inicjatywy, kto może trafić do panteonu i dlaczego sprawa UPA jest tak kontrowersyjna.
Rząd Ukrainy zatwierdza budowę Ukraińskiego Panteonu Narodowego
Władze w Kijowie oficjalnie zdecydowały, że Ukraiński Panteon Narodowy zostanie zlokalizowany właśnie na terenie Ławry Peczerskiej. Uchwała przygotowana przez UIPN zakłada opracowanie koncepcji, struktury oraz form upamiętnienia osób. Chodzi tu o osoby, które walczyły o niepodległość Ukrainy lub odegrały kluczową rolę w kształtowaniu ukraińskiej tożsamości narodowej. UIPN we współpracy z Ministerstwem Spraw Zagranicznych Ukrainy ma przeprowadzić weryfikację takich osób. Przy okazji możliwa jest także weryfikacja członków ich rodzin pochowanych poza granicami kraju – jeśli zdecyduje się na przeniesienie szczątków. Projekt architektoniczny przygotuje Ministerstwo Kultury. Ponadto, finansowanie ma pochodzić z budżetu państwa oraz innych legalnych źródeł.
Ławra Peczerska – wyjątkowe miejsce dla nowego Ukraińskiego Panteonu Narodowego
Ławra Peczerska to jeden z najstarszych i najważniejszych kompleksów sakralnych w Kijowie. Ma ogromne znaczenie dla prawosławia i światowego dziedzictwa kultury UNESCO. Umieszczenie tam Ukraińskiego Panteonu Narodowego nadaje projektowi szczególny, niemal sakralny wymiar. Decyzja zapadła w lipcu 2026 roku, zaledwie kilka dni po uchwaleniu przez Radę Najwyższą Ukrainy ustawy o utworzeniu Panteonu. Projekt ustawy złożył prezydent Wołodymyr Zełenski. Co więcej, przewodniczący parlamentu Rusłan Stefanczuk podkreślił, że znajdą się tam „najlepsi synowie i córki narodu ukraińskiego”.
Kto może trafić do Ukraińskiego Panteonu Narodowego?
Zgodnie z ustawą w Ukraińskim Panteonie Narodowym będzie można uhonorować m.in.: Prezydentów Ukrainy (z wyjątkiem tych usuniętych w drodze impeachmentu),
Naczelnych dowódców sił zbrojnych Ukraińskiej Republiki Ludowej, Armii Halickiej, „Siczy Karpackiej” oraz Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA),
Osoby, które wniosły istotny wkład w odzyskanie niepodległości, budowę państwa, rozwój wojska, kultury, nauki czy społeczeństwa obywatelskiego,
Laureatów Nagrody Nobla związanych z Ukrainą.
W wyjątkowych przypadkach możliwe będzie przeniesienie szczątków wraz z najbliższymi członkami rodziny.
Czy Ukraiński Panteon Narodowy upamiętni także UPA i Stepana Banderę?
Deputowany Mykyta Poturajew, jeden z inicjatorów projektu, przyznał, że lista osób nie jest jeszcze gotowa. Jednak nie wykluczył umieszczenia w panteonie m.in. Stepana Bandery. To właśnie ten zapis oraz możliwość uhonorowania dowódców UPA budzi największe kontrowersje w Polsce. Decyzja o Ukraińskim Panteonie Narodowym zapadła w momencie nasilającego się sporu polsko-ukraińskiego o kwestie historyczne. W szczególności chodzi o gloryfikowanie UPA.
UPA i rzeź wołyńska – dlaczego Polacy patrzą na to z niepokojem
Według polskich historyków w lipcu 1943 roku oddziały UPA przeprowadziły skoordynowane ataki na około 150 polskich miejscowości na Wołyniu. Wydarzenia te określane są w Polsce jako ludobójstwo wołyńskie. Za sprawców uznaje się członków Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów frakcji Bandery oraz podporządkowanej im Ukraińskiej Powstańczej Armii. Dla polskiej pamięci historycznej uhonorowanie w centralnym panteonie narodowym Ukrainy dowódców lub ideologów związanych z tymi zbrodniami jest szczególnie bolesne. Co więcej, jest to nie do zaakceptowania.
Kontekst bieżących napięć polsko-ukraińskich wokół UPA
W ostatnich miesiącach prezydent Zełenski nadał jednej z ukraińskich jednostek wojskowych imię „Bohaterów UPA”. Ten gest dodatkowo zaognił relacje z Polską. Budowa Ukraińskiego Panteonu Narodowego z możliwością uhonorowania postaci z UPA jest postrzegana jako kolejny element konsekwentnej polityki historycznej Kijowa. W tym kontekście polityka ta ignoruje polskie ofiary.
Dodatkowe działania upamiętniające postaci z ukraińskiego nacjonalizmu
W maju 2026 roku władze Ukrainy sprowadziły i pochowały z honorami na Narodowym Cmentarzu Wojskowym pod Kijowem prochy Andrija Melnyka – jednego z liderów Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) – oraz jego żony. To kolejny przykład działań mających na celu podniesienie rangi postaci z kręgów ukraińskiego nacjonalizmu z okresu II wojny światowej.
Finansowanie i realizacja projektu Ukraińskiego Panteonu Narodowego
Całość prac – od koncepcji po utrzymanie obiektu – ma być finansowana ze środków budżetu państwa Ukrainy oraz innych źródeł dopuszczonych prawem. Projekt ma charakter państwowy i jest realizowany pod nadzorem UIPN oraz Ministerstwa Kultury.
Znaczenie decyzji dla relacji Polski z Ukrainą
Budowa Ukraińskiego Panteonu Narodowego w Ławrze Peczerskiej i ewentualne umieszczenie w nim postaci związanych z UPA może poważnie skomplikować i tak już trudne relacje polsko-ukraińskie. Polska konsekwentnie domaga się uczciwego rozliczenia zbrodni wołyńskich. Ponadto, Polska żąda zaprzestania gloryfikacji organizacji odpowiedzialnych za ludobójstwo na polskiej ludności cywilnej.
MojaPL.pl
Źródła: wPolityce.pl (artykuł z 4-5 lipca 2026), PAP, TVN24, Onet.pl, Rzeczpospolita, WP.pl, Ukrinform.
